ТӘУЕЛСІЗДІК ЖӘНЕ ТҰЛҒА: ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ ФОТОГРАФ

Орыс және еуропалық этнографтар1880 жылдардан бастап қазақ жерлерін суретке түсіре бастады.Осы орайда қазақтың тұңғыш фотографы кім болды деген сұрақ туындауы заңды. Жәңгір ханның немересі, ақын, меценат, газет баспагері және қазақтың тұңғыш фотографы – төре Шәңгерей Бөкеев (1847-1920) болды. Қазақтың біртуар ақыны, Жәңгір ханның немересі Шәңгерей Бөкеев қазақтан шыққан тұңғыш фотограф екенін біреу білсе, біреу білмейді. Әлемде фотография өнерінің пайда болғанына 182 жыл толса, осыдан 120 жыл бұрын Шәңгерей өзінің фотоаппаратымен тұңғыш суреттерін түсірген. Бұл кезде әлемде көптеген халықтар фото өнердің не екенінен мүлдем бейхабар еді. Әдетте «қазақ­тар фотоөнерді Екінші Дүниежүзілік Соғыс­тан кейін игерді» дейтін сыңаржақ пікір бар.

Шәңгерей Бөкеев Астрахань реальды училищесін, Орынбор кадет корпусын бітірген.Талантты жастарды қолдап, фонограф сатып алып, музыкалық кештер ұйымдастырды. Ақындарға, олардың өлеңдер жинағының жариялануына демеушілік жасады. Николай II білім беру қызметі үшін Шәңгерейге фотокамера сыйлады. Патшалық Ресейден келген фотографтардың көпшілігі кәсіби суретшілер, өнер академияларының түлектері болды және тиісінше, олар кескіндемедегі шеберліктерін суретке түсірді. Олар кадр, композиция құруды, жарық түсіруді жақсы меңгерген. Зерттеушілердің пікірінше, қазақтарда басқа көшпенділер сияқты дала жағдайында жаттыққан және генетикалық жолмен берілетін көздің бірегей ерекше оптикасы болған. Мысалы, этнографтар келесі бір жағдай туралы айтады: Бір күні орыс офицері жанындағы адамдармен бірге дала бойымен аттармен серуенге шықты және тұраққа келер жолда қолғабының жоғалғанын байқады. Бір қазақ оны іздеуге шықты және көп ұзамай қолғаппен оралды! Барлығы қалай? деп таңқалды. Өйткені, қолғап дымқыл жерге түсіп қана қоймай, аттардың тұяқтарымен тапталды. Бұл жағдайды жергілікті тұрғын жай ғана, жылқылардың бірі қолғапты басқаннан кейін оның тұяғының ізі өзгергенін және ол қолғаптың түскен орынын тез тапқандығын айтады. Бір сөзбен айтқанда, Шангерей Бөкейдің суретші ретінде білімі жоқ, бірақ осындай қырағы көзге ие болғаны анық.

http://yassy-tur.kz/

Оқи отырыңыз... Мақала авторы

Пікір қалдыру

Сіздің E-mail-ңыз жарияланбайды.